The Hellenic Society Prometheas

Τη γλώσσα μου έδωσαν Ελληνική

Το σπίτι φτωχικό στις αμμουδιές του Ομήρου.

Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου στις αμμουδιές του Ομήρου.

www.Prometheas.org Οδυσσέας Ελύτης

September 2008

Prometheas welcomes all its members back for another season of interesting cultural activities.

Prometheas Upcoming Events

· Saturday September 20, 2008 at 8:00 pm: Prometheas’ Kafeneio, at St. George Greek Orthodox Church. For more details see flyer.

· Friday, October 3, 2008. Lecture: “Christopher Columbus: A Greek Nobleman” by James Marketos at the Founders Hall, at St. George Greek Orthodox Church from 7:30 p.m. For more details see flyer.

· Saturday, November 8, 2008. “Opera: Prometheas Bound” in celebration of the 30th anniversary of Prometheas.

Other Upcoming Events and Announcements

· A photography exhibit from Greece by Maro Vandorou: Sept 5 - Oct 31, 2008. Exhibition Location: Hillyer Art Space, at 9 Hillyer Court NW, Washington, DC. Exhibition Opening with reception: Friday, September 5, 2008 from 6 p.m. to 9p.m. For more details see flyer.

· “The Trial of Socrates” Supreme Court Justice Samuel A. Alito, presiding Under the auspices of His Excellency the Ambassador of Greece and Mrs. Alexandros Mallias. To RSVP please contact the Shakespeare Theatre Company Box Office at 202.547.1122 option 1. For more information, please email: Socrates@ShakespeareTheatre.org

Ancient Greek Music: Songs of Many Spheres

Co-sponsored with the Alexander S. Onassis Public Benefits Foundation

With a Performance by the Ensemble De Organographia

Thurs., Sept. 18, 6:45 to 9 p.m.

LOCATION

Smithsonian Institution

S. Dillon Ripley Center
Education Center - Lecture Hall
1100 Jefferson Drive, SW

PROGRAM DETAILS

With a Performance by the Ensemble De Organographia

Sing for me, my beloved Muse, intone my musical verse; send a breeze from your groves to move my soul.

—Invocation of the Muse, Anonymous, ca. 200 B.C.

Ancient Greek music is unlike anything heard today. From invocations to various gods to the drinking songs of the symposia, to the festivals of Delphi, Athens, Olympia, Delos, and Sparta, this exotic, dramatic mousike from the distant past comes to exuberant life in this special evening.

Musicologist John Franklin provides an overview of the kinds of ancient Greek music, such as epic, lyric, choral, dramatic, and elegy; discusses when it would have been performed—such as at symposia, invocations, festivals, funerals, and military occasions—and how it changed over time.

Then the Ensemble De Organographia performs selected works, transcribed from original papyri and other period sources, vocally and on faithfully reproduced instruments including lyre, kithara (large, ornate wooden lyre), aulos (double reed pipe), and salpinx (trumpet).

Franklin is an assistant professor of classics at the University of Vermont. Ensemble De Organographia co-founders Gayle Stuwe Neuman and Philip Neuman teach music history at Marylhurst University.

CODE: 1J0-463

FOR TICKETS: http://residentassociates.org/ticketing/tickets/reserve.aspx?performanceNumber=202452

PRESS RELEASE

Welcome to…Radio Olympus. Here to keep you company every Saturday morning at 10 and every Sunday evening at 6, on WFED 1500 AM and 820 AM. Each week we’ll entertain and inform you with everything Greek in the Washington area including news, sports, music, announcements, and calendar events.

With your local, national, and world news is Dimitri Sotis…

George Wallace with Sports…highlighting Greek athletes, professional and amateur…WE’LL EVEN GIVE you those GOYA and YAL scores that you want.

Missing the old BOUZOUKI SOUND? We’ll play your favorites – old, new, and even spot lighting local artists.

Share that special occasion on Your Moment …announcing weddings, anniversaries, baptisms, births, and any other special event you’d like us to announce.

ARE YA Looking for something to do this week? In our weekly bulletin “The Olympian”We’ll give you all the events happening in Washington, MD, and VA.

The AHI Spotlight, Weekly interviews with high profile Greeks in all arenas. Including Politics, sports, and entertainment.

and

This is the Faith…with Fr. Kostas and other Orthodox clergy, they’ll enlighten us on the Church’s history, practices, and traditions.

Radio Olympus!

Presented to you in part by St. Katherine’s Greek Orthodox Church in Falls Church, VA.

All of us here hope this program brings the Metropolitan Greek Community closer together each week. Tune in every Saturday morning at 10 and every Sunday evening at 6 on WFED 1500 am and 820am for

Radio Olympus.

Misc Articles

Ike Pappas, who broadcast Oswald death, dead at 75

By RICHARD PYLE
The Associated Press
Tuesday, September 2, 2008; 2:45 PM

NEW YORK -- Ike Pappas, a longtime CBS newsman who was a few feet
from presidential assassin Lee Harvey Oswald when he was fatally shot
and reported the chaotic scene live on the air, has died at 75.

Pappas, who also covered major events like the Vietnam War and
anti-war demonstrations at home, died Sunday in an Arlington, Va.,
hospital of complications from heart disease, his family said.

A New York City native, Pappas was in Dallas after John F. Kennedy's
Nov. 22, 1963, assassination, reporting for New York radio station
WNEW, when police brought the manacled Oswald into the police station
basement two days later to be transferred to the jail.

He had just asked the suspect, "You have anything to say in your
defense?" when someone shoved Pappas, a gunshot sounded and Oswald
crumpled, mortally wounded.

"There's a shot! Oswald has been shot! Oswald has been shot!" Pappas
said on the air. "A shot rang out. Mass confusion here, all the doors
have been locked. Holy mackerel!"

"One of the wildest scenes I've ever seen," he said seconds later.

The person who had elbowed Pappas aside turned out to be Jack Ruby,
the nightclub owner who was convicted of killing Oswald. Pappas told
the story in testimony at Ruby's trial and later to the Warren
Commission that investigated the Kennedy assassination.

Born April 16, 1933, Icarus N. Pappas served in the U.S. Army, joined
CBS News as a radio writer in 1964 and became a network correspondent
in 1967. Besides the Vietnam War, he covered the 1967 Six Day War in
Israel, the assassination of Martin Luther King Jr. in 1968, the Kent
State shootings in 1970, and coups in Greece, Bolivia and Chile,
according to records provided by CBS.

Based in Washington, he was assigned to cover the Pentagon, the CIA,
labor and other beats. One of 200 CBS News employees laid off by the
network in 1987, he formed his own video production company, known as
Ike Inc., writing and producing TV documentaries for PBS and other
outlets.

In 1988 he made his film debut, portaying a reporter in the Paul
Mazursky-directed comedy "Moon Over Parador" that starred Richard
Dreyfuss.

Pappas lived in McLean, Va. He is survived by his wife, Carolyn; two
sons, Theodore and Alexander; a daughter, Sarah Thomason; and two
grandchildren.

The Greeks and the Chinese

Doing business for aeons

Aug 21st 2008 | ATHENS AND BEIJING
From The Economist print edition

The lofty theory, and tough reality, of a link between two peoples who have always known the meaning of diaspora

Daphne Tolis

IT IS an easy speech to write. At any meeting between dignitaries from Greece and China, dutiful reference is made to the two nations’ ancient cultures, both of which left a tangible legacy in the shape of high-quality ceramics, sculptures and the musings of poets and philosophers. A bit more daringly, it might be noted that the two nations have been pinching one another’s secrets for at least 1,500 years—since Christian monks smuggled silkworm eggs from China to Byzantium in hollow canes.

And anyone who has the patience to peruse government websites will discover that 2008 is “Hellenic Year in China”—as the larger nation (by a factor of more than 100) succeeds the smaller as host of a sporting festival that began in Greece. Beijing’s theatre-goers are duly being treated to a new interpretation of the classical play, “Medea”, by Dimitris Papaioannou, a Greek director whose dazzling shows began and ended the 2004 Olympics. And George Koumentakis, who put together the music for the 2004 games, has gracious things to say about the Beijing opening—“subtle rather than ostentatious, worthy of an emerging superpower that feels quite comfortable with its past.”

But look away from those diplomatic dinners and gala performances, and consider the real lives of people, rich and poor, with an eye for the chances offered by a globalising world. It turns out that the Chinese and the Greeks are interacting in all sorts of hard-headed ways, never dreamed of by a cultural attaché or choreographer.

Most obviously, quite a few Greek shipowners have become billionaires since 2004 thanks to the “China trade”: the transport of coal, oil, iron ore and other bulk commodities which stoke China’s growth. Last year Greek ships carried about 60% of China’s imports of raw materials. Greek owners have poured a sizeable percentage of their profits back into China in the form of orders for new ships. With the big state-owned Chinese yards now working at full capacity, small private ones have entered the game—leaving many a bemused Greek buyer stranded in the Chinese boondocks, wondering whether his would-be suppliers really can bang a ship together.

Although this growth may be starting to slow—bulk freight rates are down 30% from a peak in May—the Greek shipping industry will continue benefiting from long-term charter deals with existing customers. As one Greek banker says, “this has been a once-in-a-century shipping boom.”

The Greek government, too, is deeply involved in business with China. In June Cosco, the biggest Chinese state-owned shipping company, won a tender to build and operate a new container terminal at the port of Piraeus. A 35-year concession gives China access to a strategic hub for exports to Western Europe and the emerging markets of the Black Sea. The deal should bring investment of more than €600m ($900m) and create 1,000 dockers’ jobs. “The Chinese were desperate for a foothold in the Mediterranean and we were able to provide it,” purrs a Greek official.

For a much grittier slice of Sino-Hellenic reality, visit some of the poor parts of Athens, or certain Greek islands, where Chinese retailers—selling cheap consumer goods, especially clothes—have become part of the urban landscape.

The local Hellenes are at once bemused, suspicious and surreptitiously grateful. Since 1990, once-homogenous Greece has received a vast influx of labour migrants from ex-communist Europe, Africa and Asia. But the Chinese, mostly from the south-eastern provinces of Zhejiang and Fujian, are unlike all the others—they don’t come as cheap labourers, but as small entrepreneurs with capital of their own. The rigour of life in their home regions has made them pretty robust: those areas were dirt-poor in the final years of the Maoist era but boomed after being declared special economic zones. And just like many Greek islands, that bit of China has a long memory of sending its brightest sons overseas to seek their fortunes.

Compared with the Albanian builders and Filipino nurses who also live in Athens, the city’s Chinese community is elusive. The lanterns that mark out Chinese shops are easy to spot—but the number of Chinese people visible on the street, or even at the till, is small.

A rumour mill gone crazy

This “invisibility” fuels many myths, says Tracey Rosen, a doctoral student who is studying the 30,000 or so Chinese who live in Greece. There are rumours that all their merchandise is made on ships on the high seas, where no labour laws apply, and that it can be dangerous—televisions that explode, underwear that gives you a rash. On Crete, says Ms Rosen, local Greeks rarely admit going to Chinese stores; they say the only customers are other poor immigrants. But older Greek women, in particular, do quietly patronise the Chinese, often getting clothes for daughters and granddaughters whose extravagance risks busting the family budget. In some contexts, the words “cheap” and “Chinese” are interchangeable. When a Greek electronics chain tells its customers that “we’ve become Chinese!” that means a sale is on.

With no more than minimal Greek, the Chinese have little to do with the local police, and get scant help when their cash or merchandise is stolen. Most retailers are young couples who leave their children in the care of grandparents back in China, and their life in Greece can be hard.

On the road from the Cretan port of Heraklion to the south coast, there is a Chinese shop in almost every settlement—even, for example, in Agia Varvara, whose other features are one paved intersection, a bread shop and a garage. The young retailer from Wenzhou in Zhejiang province laments, in a south Chinese twang, that business is “pretty bad”—and his neighbour, the Greek baker, rather pointedly concurs.

But some Cretans have warmer words for the newcomers. “We are all children under God,” declares a local lady in a village near Rethymnon. She likes the fact that the Chinese are clean and polite—and feels sorry for the ordinary Chinese vendors in the local street-market who seem to be working under the sway of a rich and powerful compatriot.

In kinder moments, Greeks recall the deep commonality between all people who know the bittersweet experience of diaspora—an experience that involves responding nimbly to every opportunity, in the knowledge that it may end very quickly. One example: the hardy folk from the Greek island of Kefalonia who migrated, after 1900, to Manchuria, where they flourished in the liquor and property business. Their world collapsed in 1949 when the Communists took power.

Sociology and economics aside, any relationship between two nations also comes down to individuals who straddle the gap in surprising ways. Take Ioannis Solos, a young practitioner of traditional medicine from the Greek town of Agrinion who lives in Beijing. Having studied for five years under top Chinese professors, he now co-writes learned papers on Eastern medicine in Mandarin, drawing on a deep knowledge of ancient Chinese philosophy and cosmology. “I’ve gradually come to realise that Chinese thought is very simple and very profound,” he says. “When I was a child in Greece, my friends called me o kinezos—the Chinese—but they didn’t know how prophetic the nickname was.”

Ο μεγαλύτερος βασιλιάς της Ευρώπης

Μια εξαίρετη βιογραφία του Φιλίππου Β΄ της Μακεδονίας από τον καθηγητή Ιαν Γουόρθινγκτον, όπου ο πατέρας του Μεγάλου Αλεξάνδρου παρουσιάζεται ως μία από τις πλέον εξέχουσες ιστορικές φυσιογνωμίες

ΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΒΙΣΤΩΝΙΤΗΣ

Συνηθίζουμε να λέμε ότι τα παιδιά σπουδαίων γονέων είναι καταδικασμένα να ζουν στη σκιά τους και πως η ιδιοφυΐα - πόσο μάλλον η μεγαλοφυΐα - δεν μεταβιβάζεται. Οι εξαιρέσεις είναι πολύ λίγες - και μία από αυτές, σύμφωνα με τον Ιαν Γουόρθινγκτον, καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Missouri-Columbia, είναι η περίπτωση του Μεγάλου Αλεξάνδρου και του πατέρα του Φιλίππου Β΄ της Μακεδονίας. Εδώ ο πατέρας, μολονότι σημαντική μορφή, πέρασε ιστορικά στο περιθώριο και κατά κάποιον τρόπο τον σκέπασε η μετέπειτα γιγάντια σκιά του γιου του. Από τη σκιά θέλησε, όπως λέει, να τον βγάλει ο Γουόρθινγκτον γράφοντας τη βιογραφία του, στο προοίμιο της οποίας δεν διστάζει να τον ονομάσει (έστω και προσθέτοντας ένα ερωτηματικό στο τέλος) «τον μεγαλύτερο βασιλιά της Ευρώπης».

Εύλογα λοιπόν το βιβλίο ξεκινά με τη μάχη της Χαιρώνειας το 338, μάχη πολύ πιο φονική από όσο πιστεύεται, στην οποία κρίθηκε η πορεία του ελληνισμού αλλά και η ιστορική εξέλιξη του τότε γνωστού κόσμου. (Αυτό το τελευταίο λαμβάνοντας πάντοτε υπόψη τα απίστευτα που πέτυχε αμέσως μετά ο Μέγας Αλέξανδρος.)

Τι κρίθηκε ωστόσο σε εκείνη τη μάχη; Πρώτα πρώτα η μοίρα της Ελλάδας. Αν δεν νικούσε ο Φίλιππος, οι ελληνικές πόλεις κατά πάσα πιθανότητα και για μεγάλο διάστημα θα διατηρούσαν την αυτονομία τους. Ο «ιμπεριαλιστής Μακεδών» δεν θα κατέβαινε ξανά κάτω από τον Ολυμπο (το φυσικό σύνορο της Μακεδονίας με την υπόλοιπη Ελλάδα) και οι Ελληνες δεν θα έχαναν την ελευθερία τους. Αλλά ενδεχομένως να μην είχε δημιουργηθεί και η μακεδονική αυτοκρατορία.

Η Ιστορία φυσικά δεν γράφεται με υποθέσεις. Οταν ωστόσο αξιολογείται το έργο των μεγάλων φυσιογνωμιών οι υποθέσεις είναι αναπόφευκτες και μας βοηθούν να εκτιμήσουμε όχι μόνο την πορεία των γεγονότων, αλλά και την αξία των πραγματικών επιτευγμάτων.

Το πρώτο κράτος-έθνος

Τι πέτυχε όμως στα 20 χρόνια της βασιλείας του ο Φίλιππος; Πρώτα πρώτα παρέλαβε το 359 ένα βασίλειο που βρισκόταν στα πρόθυρα της κατάρρευσης και το κατέστησε τη μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη της εποχής. (Η μακεδονική πολεμική μηχανή δεν ήταν δημιούργημα του Αλεξάνδρου αλλά του Φιλίππου.) Το μακεδονικό βασίλειο πριν από αυτόν δεν είχε κεντρική διοίκηση, διέθετε αδύναμο στρατό, δεν υπήρχε οργανωμένη οικονομία, δεν υφίστατο καμία κοινωνική και πολιτική ενότητα, στο εσωτερικό της βασιλικής αυλής οι έριδες και οι συγκρούσεις ήταν καθημερινό φαινόμενο, για τούτο και κάθε τόσο γειτονικές φυλές όπως και ελληνικές πόλεις-κράτη (η Αθήνα και η Θήβα λ.χ.) εισέβαλλαν και το λεηλατούσαν. Το χάος που παρέλαβε ο Φίλιππος κατόρθωσε σε ελάχιστο χρόνο να το μετατρέψει στο πανίσχυρο μακεδονικό κράτος που βοήθησε τον Αλέξανδρο να κατακτήσει τον τότε γνωστό κόσμο. Μολονότι πασίγνωστο, ακόμη και στην Ελλάδα ξεχνάμε ότι το σχέδιο για την επίθεση εναντίον της Περσίας και την κατάκτηση της Ασίας ήταν του Φιλίππου - και ας επέπρωτο να το εφαρμόσει ο γιος του. Βεβαίως, σε τίποτε δεν μειώνει την ιδιοφυΐα του Αλεξάνδρου το γεγονός ότι παρέλαβε έναν στρατό ικανό να νικήσει οποιονδήποτε αντίπαλο.

Ο Γουόρθινγκτον τονίζει ότι το βασίλειο που ο Φίλιππος πρώτα το έσωσε, κατόπιν το στερέωσε και στη συνέχεια το κατέστησε κυρίαρχο στην εποχή του υπήρξε το πρώτο κράτος-έθνος της Ευρώπης. Δημιούργησε συνεκτικές δομές χρησιμοποιώντας ταυτοχρόνως στρατιωτικά και πολιτικά μέσα, και ο χαρακτήρας του βασιλείου του ήταν αναγνωρίσιμος από εχθρούς και φίλους, ενώ η ισχύς του απεδείχθη ικανή να διαλύσει μια ολόκληρη αυτοκρατορία όπως η περσική. Εδώ ο συγγραφέας υποβάλλει ένα ερώτημα που θα το έλεγε κανείς πρωθύστερο: Ηταν άραγε ο Φίλιππος ο ιμπεριαλιστής που ο Δημοσθένης μάς αφήνει να πιστέψουμε στους Φιλιππικούς του ή ο συνεπής βασιλιάς που έστησε στα πόδια του ένα κράτος το οποίο είχαν ρημάξει οι εσωτερικές διαμάχες και οι επιθέσεις των γειτονικών φυλών και αγωνιζόταν να επιβιώσει; Μήπως ήταν και τα δύο;

Αριστος διπλωμάτης

Στο βιβλίο αυτό, το οποίο είναι εν μέρει βιογραφία και εν μέρει Ιστορία, αναδεικνύονται όλες σχεδόν οι πτυχές της προσωπικότητας και του χαρακτήρα του Φιλίππου, με όσα τουλάχιστον στοιχεία προσφέρουν οι αρχαίες πηγές και η νεότερη έρευνα, ιδιαίτερα αυτή που αναπτύχθηκε μετά τις ιστορικές ανασκαφές και ανακαλύψεις του αείμνηστου Μανόλη Ανδρόνικου στη Βεργίνα. Αξιοποιώντας μεγάλο μέρος των διαθέσιμων στοιχείων ο συγγραφέας δεν αρκείται στο να περιγράψει το έργο που επιτέλεσε ο Φίλιππος, αλλά το αναδεικνύει επισημαίνοντας κάποιες πτυχές του που κατά το παρελθόν δεν είχε τονιστεί η σημασία τους, όπως λ.χ. το ότι μετέτρεψε τους νομάδες κατοίκους του βασιλείου του σε αγρότες ή το ότι αναπτύχθηκε στην εποχή του ένα ανθηρό σύστημα από βιοτεχνίες όπου κυρίαρχη θέση είχε η υφαντουργία· ή ακόμη το ότι δημιούργησε ένα ισχυρό και αξιόπιστο σύστημα κεντρικής διοίκησης, καρδιά του οποίου ήταν η μακεδονική πρωτεύουσα. Ο Φίλιππος υπήρξε επιπλέον άριστος στη διπλωματία, στους πολιτικούς και στους στρατιωτικούς ελιγμούς, γι' αυτό και διέθετε την ικανότητα στις κρίσιμες στιγμές να ξεγελά φίλους και αντιπάλους.

Εχουν ειπωθεί πολλά για τη σκοτεινή πλευρά του χαρακτήρα του και πολλές εικασίες διατυπώνονται ακόμη και σήμερα για το πώς σχεδιάστηκε η δολοφονία του και ποιοι ήταν οι ηθικοί αυτουργοί. Την πραγματική ιστορία επί του προκειμένου ίσως να μην τη μάθουμε ποτέ, λέει ο Γουόρθινγκτον. Υπάρχουν υπόνοιες ότι τόσο η σύζυγος του Φιλίππου Ολυμπιάς όσο και ο γιος του Αλέξανδρος είχαν κάποια ανάμειξη στη δολοφονία του. Οι υπόνοιες αυτές οφείλονται στο γεγονός ότι κατά πάσα πιθανότητα ο Φίλιππος είχε αποφασίσει να μην πάρει μαζί του τον Αλέξανδρο όταν θα εξεστράτευε στην Ασία. Αλλά η απόφαση εκείνη δεν ήταν προϊόν κάποιας λανθασμένης εκτίμησης του Φιλίππου για τον Αλέξανδρο. Απλώς ήθελε να έχει τα νώτα του καλυμμένα όταν θα βρισκόταν σε τόσο μεγάλη απόσταση από τη Μακεδονία.

Ισχυρή οικονομία

Ανάμεσα στα πολλά ερωτήματα στα οποία επιχειρεί να απαντήσει ο συγγραφέας δύο είναι τα πιο κρίσιμα, αφού σχετίζονται με την πορεία των γεγονότων μετά τον θάνατο του Φιλίππου: Πρώτον, γιατί ο Φίλιππος σχεδίασε να εισβάλει στην Ασία; Δεύτερον, πόσο μακριά σκόπευε να πάει;

Στο πρώτο ερώτημα ο Γουόρθινγκτον απορρίπτει την άποψη ότι ήθελε να νικήσει τον Μεγάλο Βασιλέα και να προσθέσει το περσικό βασίλειο στο δικό του, που θα τον βοηθούσε να θεοποιηθεί εν ζωή. Το πιθανότερο, λέει, ήταν ότι ο Φίλιππος θα έπρεπε αφενός να αντιμετωπίσει την επιθετικότητα των Περσών και αφετέρου να ανταποκριθεί στην ανάγκη να αποκτήσει πλούτο για να αυξήσει τα δημόσια έσοδα. Η οικονομική δύναμη της Μακεδονίας εκείνης της εποχής ήταν αξιοζήλευτη και το νόμισμά της το ισχυρότερο στην Ευρώπη. Ο Φίλιππος είχε αξιοποιήσει όλο τον φυσικό πλούτο (τον ορυκτό κυρίως μέσω των μεταλλείων) με τα τεχνικά μέσα που του επέτρεπαν οι τεχνικές δυνατότητες του καιρού του. Μόνο τα ετήσια έσοδα από τα ορυχεία στους Φιλίππους, λ.χ., ξεπερνούσαν τα 1.000 τάλαντα, ενώ το ετήσιο εισόδημα των Αθηναίων ήταν στα μέσα της δεκαετίας του 350 π.Χ. περίπου στα 400 τάλαντα. Ο Φίλιππος ξόδευε τεράστια ποσά - οι ιστορικοί τον κατηγορούν για σπάταλο - προκειμένου κυρίως να ενισχύσει και να εξοπλίσει τον στρατό του και να τον προετοιμάσει για τη μεγάλη εκστρατεία στην Ασία. Στα τελευταία χρόνια της βασιλείας του όμως τα έσοδα από τα ορυχεία του Παγγαίου είχαν αρχίσει να μειώνονται (το μετάλλευμα προς εξόρυξη ολοένα λιγόστευε). Του χρειάζονταν επομένως έσοδα. Και αφού ο πλούτος της Περσίας ήταν αμύθητος, δεν έμενε παρά να κάνει ό,τι μπορούσε προκειμένου να περιέλθει στην κατοχή του.

Και εδώ ερχόμαστε στο δεύτερο ερώτημα, το πόσο μακριά ήθελε να πάει. Ο συγγραφέας προκρίνει την εκδοχή (τη δεύτερη εναλλακτική λύση του Ισοκράτη) ότι ο μακεδόνας ηγεμών σκόπευε να κατακτήσει μόνο τη Μικρά Ασία. Πρώτα θα απελευθέρωνε τις ελληνικές πόλεις που ήταν υποτελείς στον Μεγάλο Βασιλέα των Περσών και κατόπιν στα εδάφη που θα κατακτούσε θα ανέπτυσσε μια σειρά αγροτικών αποικιών από χωρικούς οι οποίοι θα προέρχονταν από την ηπειρωτική Ελλάδα.

Ο Φίλιππος ήταν πολύγαμος. Παντρεύτηκε επτά γυναίκες και καμία από αυτές δεν τη χώρισε. Οι γάμοι του όλοι ήταν σε μεγάλο βαθμό γάμοι σκοπιμότητας, καθώς οι περισσότερες σύζυγοί του προέρχονταν είτε από περιοχές που σύντομα τις προσαρτούσε στο βασίλειό του είτε από άλλες όπου υπήρχαν προβλήματα κοινωνικής συνοχής. Καμία από τις συζύγους του δεν τη χώρισε και σε αντίθεση με τον Δαρείο, λ.χ., ο οποίος είχε 360 παλλακίδες, ο Φίλιππος χρησιμοποιούσε τους γάμους του, εκτός από τον τελευταίο, για πολιτικούς και στρατιωτικούς σκοπούς (κατά πόλεμον).

«Οι Μακεδόνες ήταν Ελληνες»

Ενα βιβλίο για τον επιφανή αυτόν βασιλιά της Μακεδονίας σήμερα δεν θα μπορούσε, δεδομένων των πολιτικών συνθηκών, να μην ασχοληθεί με το λεγόμενο «μακεδονικό» πρόβλημα. Χωρίς να αναφερθεί ευθέως στις πολιτικές επιπτώσεις που έχουν δημιουργηθεί μετά την αποχώρηση της πΓΔΜ από την πρώην Γιουγκοσλαβία και τη διαμάχη περί το όνομα αυτής της χώρας, ο Γουόρθινγκτον στο δεύτερο παράρτημα του βιβλίου του αφιερώνει μερικές σελίδες για να πει τα αυτονόητα για εμάς - αλλά συγκεχυμένα δυστυχώς για τον μέσο πολίτη των δυτικών χωρών, όπως αντίστοιχα και για πολλούς επιστήμονες - ιστορικά και πολιτισμικά δεδομένα που διαψεύδουν κατά κραυγαλέο τρόπο τις αλυτρωτικές θεωρίες οι οποίες αναπτύχθηκαν στη γειτονική χώρα και μεταφέρθηκαν στα διεθνή fora ως θέματα προς συζήτηση. «Υπάρχουν αρκετά στοιχεία και μια ορθολογική θεωρία που δείχνει ότι οι Μακεδόνες ήταν Ελληνες» είναι η καταληκτική πρόταση του Γουόρθινγκτον στο παράρτημα αυτό. Για ποια στοιχεία ωστόσο πρόκειται; Ο συγγραφέας αναφέρεται πιο μπροστά σε αυτά:

Οι Μακεδόνες δεν μιλούσαν καμία γλώσσα που χάθηκε ή υποκαταστάθηκε από την ελληνική, διότι αλλιώς πώς ο βασιλιάς Αρχέλαος θα καλούσε στην αυλή του τον Ευριπίδη και τον Σωκράτη από την Αθήνα αν οι υπήκοοί του δεν τον καταλάβαιναν; Τονίζει επιπλέον ότι ο Ευριπίδης έγραψε τουλάχιστον δύο έργα του στην Πέλλα και ότι εκεί πέθανε. Του δόθηκε μάλιστα η μακεδονική υπηκοότητα γιατί οι Μακεδόνες αρνήθηκαν να παραδώσουν τη σορό του στους Αθηναίους. Ο Ευριπίδης τάφηκε στη Μακεδονία.

Οι Ελληνες αποκαλούσαν τους μη Ελληνες βαρβάρους, αλλά το ίδιο έκαναν και οι Μακεδόνες. Απλούστατα, διότι και οι Μακεδόνες μιλούσαν ελληνικά. Το αν η γλώσσα τους ήταν κάποια διάλεκτος (κοντά στην αιολική, υποστηρίζει ο Γουόρθινγκτον) αυτό δεν αποτελεί ιδιαιτερότητα. Και άλλες ελληνικές διάλεκτοι ομιλούνταν νοτίως του Ολύμπου.

Οι Μακεδόνες είχαν την ίδια θρησκεία με τους άλλους Ελληνες και τα θέατρά τους, όπως αποδεικνύεται από τα όσα διασώθηκαν ή έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη, ήταν ίδια με της υπόλοιπης Ελλάδας. Και όλοι οι μακεδόνες βασιλείς συμβουλεύονταν συχνά το Μαντείο των Δελφών.

Το ΒΗΜΑ, 17/08/2008 , Σελ.: S01
Κωδικός άρθρου: B15437S011
ID: 296403

Οι τεχνολογίες του Αγίου Ορους

Κεριά που όταν καίγονται δεν στάζουν, πιθάρια που βελτιώνουν την ακουστική και οικολογικά κλιματιστικά. Μυστικά που οι μοναχοί στο «περιβόλι της Παναγίας» διατηρούν ακόμη ζωντανά

Α. ΓΑΛΔΑΔΑΣ

Οι ξύλινες κατασκευές και οι στηρίξεις με ξύλινες δοκούς στο Ορος είναι αξιοπρόσεκτες. Οι νόμοι της στατικής σε θαυμαστή αρμονία με τους νόμους της ακουστικής, είτε εξωτερικά με τις καμπάνες είτε εσωτερικά με τη βοήθεια και των πιθαριών

Μια περιήγηση στο «περιβόλι της Παναγίας» αυτές τις ημέρες, πέρα από τη μόνιμα κατανυκτική ατμόσφαιρα, μας βοήθησε να ανακαλύψουμε στους τοίχους, στα πατώματα και σε ολόκληρα κτίσματα ακόμη, κάποια δείγματα παλαιών και αξιοπρόσεκτων εφαρμογών των νόμων της Φυσικής και της Χημείας. Η συστηματικά οργανωμένη μελέτη και ώσμωση γνώσεων μεταξύ των εντός και εκτός διαβιούντων θα ήταν προς όφελος όλων μας.

Εχουμε γυρίσει την πλάτη στο υπέροχο τοπίο, μείγμα θάλασσας, παρθένας ακρογιαλιάς και μιας χωμάτινης πλαγιάς που απλώνονται εκεί στη Μονή Ξενοφώντος και η προσοχή μας είναι στον μοναχό που έχει σκύψει όσο γίνεται πιο κοντά σε έναν αιωνόβιο τοίχο. Φαίνεται σαν να χτίστηκε χθες, είναι στέρεος, σκληρός και στους αρμούς, εκεί όπου συναντιούνται οι πέτρες, φαίνεται σαν να έχει επιχριστεί με μια σκληρή λευκή ουσία σαν σμάλτο. Με τα δάχτυλά του ψηλαφεί πολύ προσεκτικά τις αυλακιές στους αρμούς και λέει ότι πρέπει να ήταν σκέτος ασβέστης. Περασμένος όμως από επάνω με ένα ειδικό εργαλείο άγνωστο στους σημερινούς μαστόρους και είπαμε ότι καλό θα ήταν να το βρίσκαμε για να βεβαιωθούμε για την τεχνική αυτή, που έδωσε τέτοια εκπληκτική σκληρότητα στις κρίσιμες συνδέσεις της μίας πέτρας με την άλλη.

Βουτηγμένοι στη σκόνη γυρίζουμε σε διάφορες μονές και σκήτες του Αγίου Ορους. Χαρήκαμε αφάνταστα όταν σε μία από αυτές, που ανακατασκευάζεται, ανακαλύψαμε επιτέλους ξεχασμένη σε μια αποθήκη τη «φούγκα», το μυστρί που ψάχναμε και αποδεικνύει ότι το αρμολόγημα, εκεί που ενώνονται οι πέτρες, γινόταν πράγματι έτσι όπως το φανταστήκαμε. Περιπλανιόμαστε και βλέπουμε από όσο γίνεται πιο κοντά πράγματα που έγιναν σε προηγούμενες εποχές και ίσως μπορούν να μας είναι χρήσιμα και σήμερα. Κρατάω στα χέρια μου δυο απλά κεριά που μοσχοβολούν μέλι. Τα έχω, ενθύμιο και δώρο μαζί, από μια σκήτη όπου ο μοναχός εκεί συνεχίζει να τα φτιάχνει όπως παλιά στις ατέλειωτες ώρες που περνάει, μόνος, ξεκομμένος από κάθε κοσμικό θόρυβο. Είναι κεριά που όταν τα ανάψεις καίγονται χωρίς να στάζουν και να λερώνουν. Ποιο είναι το μυστικό; Ο μηχανικός Γιάννης Μεϊχανετζόγλου, που είναι μαζί και μελετάει αδιάκοπα τα σημάδια της όποιας τεχνολογίας κρατιέται ακόμη ζωντανή μέσα στην κιβωτό του Αγίου Ορους, μου λέει ότι το μυστικό δεν είναι άλλο από το χοντρό φυτίλι που ο μοναχός φτιάχνει και αυτό με τα δικά του χέρια. Απλό, χρήσιμο και αξιομίμητο.

Το μυστήριο με τα πιθάρια

«Τον Αύγουστο του 2005 αξιώθηκα να πάω στο Αγιο Ορος. Τελευταίος μου σταθμός η ιερά μονή Μεγίστης Λαύρας. Στον εσπερινό, με μεγάλο ενθουσιασμό διαπίστωσα ότι στα σφαιρικά τρίγωνα του καθολικού υπήρχαν αυτές οι μυστηριώδεις οπές με την εξής διάταξη: τρεις μαζί σε κάθε τρίγωνο σαν κορυφές ενός εγγεγραμμένου φανταστικού τριγώνου. Στο δάπεδο δύο τεράστιες πλάκες μαρμάρου ρηγματωμένες από τον χρόνο και αρκετά βουλιαγμένες έτσι ώστε να σχηματίζεται ένα βαθούλωμα στη μέση του ναού». Ετσι μου περιέγραφε σε γράμμα του πριν από λίγο καιρό ο Γ. Σ. ένα μέρος από τις μακρόχρονες αναζητήσεις του για τα πιθάρια που συναντά ο παρατηρητικός ερευνητής σε διάφορες παλιές ως επί το πλείστον ορθόδοξες εκκλησίες. Τα είχα προσέξει κι εγώ όταν τυχαία πριν από κάποια χρόνια μπήκα στην εκκλησία της Ευαγγελίστριας στο Χαλάνδρι (στην οδό Ταϋγέτου) την εποχή που ακόμη χτιζόταν, με βάση αγιορείτικες προδιαγραφές, σκέτη πέτρα, χωρίς μπετόν, από τον αρχιτέκτονα και καθηγητή του Πολυτεχνείου μακαρίτη σήμερα Κουτσογιάννη. Στην κορυφή των πλαγίων τοίχων της είχαν εντοιχιστεί μεγάλες στάμνες που όταν ρώτησα για ποιο λόγο ήταν εκεί μου είπαν: «Για βελτίωση της ηχητικής του χώρου». Οταν συζητούσα από τότε με διάφορους μηχανικούς σχετικά με αυτό άλλοι μου έλεγαν ότι δεν ξέρουν κάτι σχετικό και άλλοι ότι δεν είναι για ηχητική αλλά για να ελαφραίνει μόνον ο πετρόχτιστος τοίχος όταν φτάνει ψηλά και στους τρούλους τα έβαζαν απλά για να επιτυγχάνεται το στρογγύλεμα στις γωνίες. Μαζί με τον αναγνώστη που ανέφερα πριν έχουμε επισημάνει ήδη σε όλο τον ελλαδικό χώρο πολλές εκκλησίες με αυτή τη σχεδόν «αθέατη» τεχνική.

Τη βρίσκουμε στον ναό των Παμμεγίστων Ταξιαρχών στις Μηλιές του Πηλίου (48 πιθάρια των 80 κιλών το καθένα και 5 πηγάδια στο δάπεδο για τους μπάσους ήχους), στον Αγιο Παντελεήμονα Θεσσαλονίκης (από τον 14ο αιώνα), στον Προφήτη Ηλία τον Ψηλό στη Σίφνο, στον Αγιο Γιάννη τον Πρόδρομο στο Σχηματάρι Βοιωτίας (λίγο πριν από την έξοδο προς Χαλκίδα) από τον 10ο περίπου αιώνα μ.Χ., στον ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο Βελβεντό από το 1807, με ανεστραμμένα πιθάρια στην ξύλινη οροφή, στον ναό της Παναγίας στην Ανωγή της Ιθάκης κτισμένης τμηματικά πριν από 700 χρόνια με πήλινες εντοιχισμένες στάμνες και αυτή.

Το κ. Παναγιώτη Καραμπατζάκη που είναι αρχιτέκτονας και σύμβουλος Ακουστικής τον βρήκαμε να κάνει μετρήσεις σε έναν ναό στη Θεσσαλονίκη. Ζητήσαμε λοιπόν τη γνώμη του για το θέμα των πιθαριών και εκείνος επιβεβαίωσε ότι ο εντοιχισμός τους γινόταν σίγουρα και για λόγους ακουστικής. Εχουν μάλιστα, μας είπε, κατά περίπτωση χρησιμοποιηθεί δύο είδη πιθαριών. Ενα με πιο λεία εσωτερική επιφάνεια και ένα όπου μέσα έβαζαν στάχτες και ροκανίδια. Το κάθε πιθάρι, όπως μας αποκαλύπτει η νεώτερη Φυσική, γίνεται ένας συνηχητής(resonator)-Helmholtz. Εκεί επιτυγχάνεται ένας συντονισμός των κυμάτων του αέρα, όπως γίνεται και με την κοιλότητα ενός μπουκαλιού όταν φυσήξουμε στο στόμιό του. Το φαινόμενο μελετήθηκε από τον Herman von Helmholtz από το 1860 περίπου. Οταν ο αέρας σπρώχνεται προς το εσωτερικό μιας κοιλότητας η πίεση αυξάνεται. Ξαναβγαίνει προς τα έξω, δημιουργείται πίεση στον λαιμό οπότε ξαναμπαίνει λίγος αέρας και έτσι δημιουργείται μια παλινδρομική κίνηση. Ανάλογα με το εύρος του ανοίγματος, τον όγκο του πιθαριού και το μήκος του λαιμού του συνηχητή η κίνηση αυτή, που έχει μια συγκεκριμένη συχνότητα ταλάντωσης, «πνίγεται» ή αποκτά περισσότερη ορμή. Οπως λέει ο κ. Καραμπατζάκης, σε πιθάρια με λείο εσωτερικό ενισχύεται αντλώντας ενέργεια από ταλαντώσεις σε γειτονικές συχνότητες. Το αντίθετο συμβαίνει με πιθάρια γεμισμένα με διάφορα μαλακά ή πορώδη υλικά (στάχτη, άχυρα, ροκανίδι, ρετάλια υφασμάτων κ.λπ.). Ετσι προσπαθούσαν να ρυθμίσουν κατά κάποιον τρόπο τον ήχο σε έναν ναό. Και για όποιον απορεί από πού ξεκίνησε αυτό ο συνομιλητής μας προσθέτει ότι ο Αριστόξενος περιγράφοντας τον σχεδιασμό των αρχαίων θεάτρων αναφέρει τη χρήση μιας παράθεσης συνηχητικών πιθαριών συντονισμένων στους τρεις βασικούς αρχαίους μουσικούς τρόπους, τον Χρωματικό, τον Εναρμόνιο και τον Διατονικό (θέμα υπό έρευνα). Η ιστορία περιγράφει πως στο θέατρο της Κορίνθου έγινε ευρεία χρήση ακουστικών χάλκινων πιθαριών τα οποία δυστυχώς δεν διασώθηκαν διότι μάλλον ανακυκλώθηκαν σε κάποια «δύσκολη εποχή». Η μεγάλη απορία βέβαια είναι το πώς μπορούσαν να προβλέψουν πού υπήρχαν ηχητικά ελαττώματα τη στιγμή που έχτιζαν ενώ ακόμη και σήμερα χρειάζονται πολύ προχωρημένες τεχνικές, μεγάλη υπολογιστική ισχύς, τα αντίστοιχα μηχανήματα και λογισμικό για να γίνει κάτι τέτοιο σε έναν χώρο!

Ο αέρας που πάει παντού

Φθάνοντας στις Καρυές μπαίνουμε στο παλιό «ρωσικό» νοσοκομείο που ανακατασκευάζεται. Συνειδητοποιούμε ότι μπορεί στον 19ο αιώνα να έλειπαν οι σημερινές ενεργοβόρες συσκευές κλιματισμού αλλά οι άνθρωποι δεν πέθαιναν ούτε από τη ζέστη ούτε από το κρύο. Ενα σύστημα εσωτερικής κυκλοφορίας του αέρα σε όλα τα δωμάτια του γιγαντιαίου πολυώροφου κτιρίου μπορείς ακόμη να το ανιχνεύσεις από τους αεραγωγούς σε κάθε δωμάτιο ενώ σε κάποιον ειδικό θάλαμο βρίσκουμε ένα κρεβάτι στρωμένο με κεραμικά πλακάκια όπου εκεί επάνω ξάπλωναν τον ασθενή ενώ ειδικό σύστημα διοχέτευε πολύ θερμό αέρα για μεγάλο χρονικό διάστημα. Και όλα αυτά χωρίς την ανάγκη ηλεκτρικού ρεύματος. Οπως χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα εργάζεται ακόμη η τεράστια σόμπα που θερμαίνει με υποδαπέδια ρεύματα αέρα το καθολικό της Μονής Βατοπεδίου και οι παλιάς ρουμανικής τεχνολογίας όμορφες σόμπες στα δωμάτια των επισκεπτών με κυκλοφορία αέρα σε ένα δίκτυο σωλήνων, ενώ οι ξύλινες κατασκευές στις οροφές τω κτιρίων και στους εξώστες είναι ένα επίτευγμα στατικής εξισορρόπησης των διαφόρων δυνάμεων. Στο Ορος μπορείς ακόμη να ακούσεις συζητήσεις για κονιάματα χωρίς τσιμέντο, μόνο με λάβα, άσβηστο ασβέστη και αβγά, να δεις κρεμαστές γέφυρες φτιαγμένες επί τόπου από τους μοναχούς, να θαυμάσεις πύργους ολόκληρους φτιαγμένους επάνω από μικρές φλέβες νερού, συστήματα αποχέτευσης, ενώ στη Μονή Ξενοφώντος ζεσταίνουν νερό καίγοντας σκουπίδια. Ολα αυτά άξια μιας πιο συστηματικής μελέτης. Σήμερα μάλιστα παρατηρείται το φαινόμενο τεχνίτες από τις γειτονικές πόλεις που έχουν δουλέψει στο Ορος να εφαρμόζουν και στο χτίσιμο των δικών τους σπιτιών όσα έμαθαν εκεί ενώ, αντίθετα, όπως είδα με τα μάτια μου, τα ανοίγματα από τις στάμνες στον ναό της Ευαγγελίστριας τα έκλεισαν γιατί βρήκαν ότι τελικά δεν χρησίμευαν και πολύ (άλλωστε βολεύτηκαν καλά όπως κατάλαβα από τα μικρόφωνα που έβαλαν).

Το ΒΗΜΑ, 17/08/2008 , Σελ.: H03

Κωδικός άρθρου: B15437H031

ID: 296430

ΤΟ “ΔΑΦΝΙΣ ΚΑΙ ΧΛΟΗ” ΤΟΥ ΛΟΓΓΟΥ

ΣΕ ΜΙΑ ΝΕΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΣΤΑ ΙΣΠΑΝΙΚΑ

Απολύτως τίποτα δεν έφτασε σ’ εμάς για τη ζωή του συγγραφέα του περίφημου μυθιστορήματος της Ελληνιστικής Περιόδου “Δάφνις και Χλόη”. Είκάζεται ότι ήταν Έλληνας, από την Μήθυμνα της Λέσβου, όπου εκτυλίσσεται και η πλοκή του μυθιστορήματός του, και ότι έζησε μεταξύ 2ου και 4ου αιώνα μ.Χ. Η υπόθεση αυτή συνάγεται από την ευαισθησία και την γνώση των ελληνικών της εποχής που χρησιμοποιεί, με τις μουσικές και χρωματικές αποχρώσεις τους. Κάτι που θα ήταν μάλλον δύσκολο αν δεν ήταν η μητρική του γλώσσα αλλά η γνώση της ήταν απλώς επίκτητη.

Η διαφορά του μυθιστορήματος του Λόγγου από άλλα γνωστά μυθιστορήματα αυτής της περιόδου του εξελληνισμένου κόσμου, έγκειται -εκτός από τον τρόπο χρησιμοποίησης της γλώσσας- στο γεγονός ότι είναι το μόνο που εκτυλίσσεται και τελειώνει στο ίδιο μέρος. Αντίθετα, για παράδειγμα, από τα “Αιθιωπικά” του Ηλιοδώρου, με την περιπετειώδη πλοκή και τις συνεχείς αλλαγές σκηνικού δράσης των ηρώων του, το “Δάφνις και Χλόη” αρχίζει και τελειώνει στην Μυτιλήνη.

Κεντρικό θέμα του μυθιστορήματος του Λόγγου είναι η ανακάλυψη του έρωτα, από τους δύο αθώους πρωταγωνιστές, που μοιράζονται την ίδια τύχη εγκατάλειψης σε νηπιακή ηλικία και υπηρετούν σαν τσοπάνηδες στα κοπάδια του ίδιου προύχοντα.

Το “Δάφνις και Χλόη” είναι το πρώτο βουκολικό μυθιστόρημα του Δυτικού κόσμου και, χωρίς αμφιβολία, το πιο ευχάριστο. Αντίθετα δε από το να είναι μια αφελής πρωτόλοια ιστορία, το μυθιστόρημα του Λόγγου είναι γεμάτο από ευχάριστα λογοτεχνικά τεχνάσματα και γλωσσική καλλιέπεια.

Είναι το μυθιστόρημα των γάργαρων νερών και των ανθισμένων κάμπων, του τραγουδιού και του λικνίσματος των πουλιών στα κλώνια, των σπηλαίων που κατοικούν Νύμφες και νέων που τραγουδάνε τους καημούς τους με φλογέρες· από γυναίκες που προσφέρονται από ευσπλαχνία για την μύησή τους στον σαρκικό έρωτα, και όπου στα δρώμενα παίρνουν μέρος και οι θεοί.

Έχουν περάσει πολλές δεκαετίες από την πρώτη μου ανάγνωση του μυθιστορήματος του Λόγγου, όταν ήμουν περίπου δεκαπέντε χρονών. Θυμόμουν όμως την εντύπωση που μου προκάλεσε και την πλοκή. Η μετάφραση που διάβασα τώρα, στα ισπανικά, είναι Περουβιανού ελληνιστή Julio Picaso Muñoz, και σ’ αυτήν ξαναβρήκα το συναίσθημα και την εντύπωση εκείνων των χρόνων. Ο μεταφραστής συνέλαβε και αναπαρήγαγε στη γλώσσα του τις αποχρώσεις του αττικού λόγου και το συναίσθημα των ηρώων και του φυσικού περίγυρου που εκφράζει. Η έκδοση είναι που Ποντιφικού Πανεπιστημίου της Λίμα, σε χαρτί πολυτελείας, και συνοδεύεται από τα σχέδια του Γάλλου γλύπτη Αριστείδη Μαγιόλ, σε μία από τις εκδόσεις στα γαλλικά.

Το ιστορικό του βιβλίου. Επί περίπου χιλια χρόνια το “Δάφνις και Χλόη” δεν αναφέρεται πουθενά. Η πρώτη μετάφρασή του από το Ελληνικό αρχείο του Βατικανού, σε μια σύγχρονη ευρωπαϊκή γλώσσα, ήταν του Γάλλου ιερωμένου, κλασικιστή και παιδαγωγού αρκετών βασιλικών οικογενειών, Ζακ Αμυό (Zack Amyot, 1513-1595). Μετά από αυτήν τη μετάφραση το βιβλίο του Λόγγου γνώρισε μεγάλη εκδοτική και μεταφραστική επιτυχία σε όλες τις γνωστές (τότε) ευρωπαϊκές γλώσσες, ίσαμε σήμερα. Στα ισπανικά, ή πρώτη μετάφραση ήταν του του Χουάν Βαλέρα, από την Σεβίλλη, το 1880. Σε αυτήν τη μετάφραση, από βιβλική σεμνοτυφία, ο μεταφραστής άλλαξε το φύλο του Δάφνιδος και τον έκαμε γυναίκα, στο κεφάλαιο όπου πραγματεύεται τον σφοδρό έρωτα του Γνάθωνος προς αυτόν! Η τωρινή μετάφραση είναι η έβδομη σε αυτήν τη γλώσσα και έγινε από το ελληνικό κείμενο κατά τον J.R. Viellefond.

Η μετάφραση που διάβασα εγώ πριν περίπιου εξήντα χρόνια, δεν θυμάμαι τίνος ήταν. Ούτε και το βιβλίο ήταν δικό μου. Ανήκε στην σύζυγο του ναυάρχου Νικοτσάρα, που μου το δάνεισε και φυσικά το επέστρεψα. Ήταν γραμμένο σε απλή καθαρεύουσα, θυμάμαι.

Αν δεν έχετε διαβάσει το βιβλίο του Λόγγου, διαβάστε το. Θα το χαρείτε. Να η πρώτη παράγραφος του “Προοιμίου” του, σε δική μου μετάφραση από τα ισπανικά.

Στην Λέσβο, ενώ κυνηγούσα στο Ιερό δάσος των Νυμφών, παρουσιάστηκε μπροστά

στα μάτια μου η ωραιότερη φαντασία: ένας πίνακας που είχε ζωγραφισμένη την ιστορία

του έρωτα. Το δάσος, χωρίς αμφιβολία, ήταν κι εκείνο ωραίο εκεί, με τα δέντρα του, ανθισμένο

και ποτισμένο από μια πηγή που αναζωογονούσε ό,τι υπήρχε σε αυτό: καρπούς, άνθη.

Αλλά η ζωγραφιά ήταν περισσότερο φαντασμαγορική τόσο από την εκπληλκτική τέχνη της

όσο και από την ερωτική περιπέτεια που ιστορούσε. Αυτή προσήλκυε πολλούς ξένους, που

έφταναν εκεί προσκυνητές των Νυμφών, αλλά πρώτα απ’ όλα για να θαυμάσουν την εικόνα.

Έτσι, πολύ ευρηματικά, αρχίζει η εισαγωγή του Λόγγου στο μυθιστόρημά του όπου, κατά μίαν προσέγγιση, το όνομα του συγγραφέα δεν είναι άλλο από τον “λόγγο βουκολικό”, που σε κάποια μεταγραφή το λ γράφτηκε με κεφαλαίο.

Ρήγας Καππάτος

ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

Η παρακολούθηση των θεατρικών παραστάσεων στην αρχαιότητα, εθεωρείτο τόσο σημαντική για την ψυχική υγεία του Έλληνα, ώστε στην Αθήνα, επί Περικλέους, είχε θεσπισθεί νόμος για την δημιουργία ειδικού ταμείου, απ’ όπου πληρωνόταν η είσοδος των απόρων πολιτών στις θεατρικές παραστάσεις.

Βάσει αυτού του νόμου, τα χρήματα του ταμείου απαγορευόταν να χρησιμοποιηθούν για οποιοδήποτε άλλο σκοπό, ακόμα και σε καιρό πολέμου. Τόσο σημαντική εθεωρείτο η παρακολούθηση των θεατρικών παραστάσεων από τους πολίτες της πόλης-κράτους.

Από αυτό το γεγονός μπορούμε να κρίνουμε την ύπαρξη θεάτρων παντού, σε όλη την ελληνική γεωγραφία της Μεσογείου. Το μεγαλύτερο θέατρο του αρχαίου ελληνικού κόσμου ήταν στην Συρακούσα ή Συράκουσα, δεκαεννέα χιλιάδων θέσεων. Το θέατρο λειτουργεί ακόμα τα καλοκαίρια με ελληνικές τραγωδίες στα ιταλικά. Το γραφικότερο που έχω δει, είναι στην Σεγέστα, επίσης στην Σικελία, σκαμμένο στην κορυφή ενός λόφου, κάπου εκατό μέτρα πιο πάνω από το ναό του Ποσειδώνα που βρίσκεται σε χαμηλότερο λοφίσκο· από αυτό το ύψος ο ναός μοιάζει με παιχνίδι των ολυμπίων ενοίκων τους οποίους τιμά. Το θέατρο υπέρκειται μιας βαθιάς κοιλάδας.

Επίσης, από την ίδια σπουδαιότητα που απέδιδαν στο θέατρο οι αρχαίοι συμπατριώτες μας, υπήρχε μια πλειάδα θεατρικών συγγραφέων, που μόνο ένα ελάχιστο μέρος του έργου τους έφτασε σ’ εμάς: σταγόνα, θα έλεγε κανείς, από την χειμαρρώδη παραγωγή θεατρικών έργων της ελληνικής αρχαιότητας. Ολόκληρα έργα δε φτάνουν τα πενήντα, και αυτά ανήκουν κυρίως στους τέσσερεις πρωταρχικούς Αθηναίους συγγραφείς: Αισχύλο, Σοφοκλή, Αριστοφάνη, Ευριπίδη.

Από τον κατάλογο της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας, που σώθηκε μετά την πυρκαγιά από τους Ρωμαίους κατά την κατάκτηση της πόλης, γνωρίζουμε ότι μόνο ο Αισχύλος έγραψε εννενήντα έργα, ο Σοφοκλής, 123! Έφτασαν σ’ εμάς μόνο εφτά από τον καθένα. Τυχερότεροι ήταν ο Ευριπίδης με δεκαεννιά, και ο Αριστοφάνης με έντεκα.

Εκτός όμως από τους τέσσερεις παραπάνω γνωστούς συγγραφείς θεατρικών έργων και κάποια άλλα ονόματα όπως: Φρύνιχος, Δίφιλος, Θέσπις, Μένανδρος, Εύπολις ο “ευφάνταστος”, Φιλήμων, Επίχαρμος ο Κώος, Ποσείδιππος από την Κασσάνδρεια, κλπ., ο Αθήναιος ο Ναυκρατίτης αναφέρει πολλούς ακόμη συγγραφείς με πλούσιο έργο στους “Δειπνοσοφιστές” του. Ένας από αυτούς, ο Άλεξις από την κάτω Ιταλία, που μετοίκησε και έζησε στην Αττική, συνέγραψε 245 κωμωδίες! Πέθανε δε, κατά τον Πλούταρχο, 106 ετών ενώ τον στεφάνωναν νικητή διαγωνισμού στο θέατρο, το 270 π.Χ.

Το θέατρο, κατ’ εξοχήν ελληνικό δημιούργημα, δε συναντιέται σε άλλους προγενέστερους πολιτισμούς. Αντίθετα, με έννοια περισσότερο απόκρυφη και μυστικιστική, το συναντάμε ακόμα και στον ελληνικό χώρο της Εποχής του Χαλκού, στην Κνωσό, π.χ., σαν πρόγονο του θεάτρου που μετεξελίχθηκε σε αυτό που γνωρίζουμε σήμερα.

Από τόσο μακριά και με τέτοια πρωτοφανή καλλιέργεια έρχεται η θεατρική παράδοση στην Ελλάδα. Ο δε νόμος του Περικλή με το ειδικό ταμείο για τους άπορους θεατρόφιλους, αποτελεί τον κολοφώνα αυτής της παράδοσης και της σπουδαιότητας που της απεδίδετο, δημιουργημένη από μια μακραίωνη διεργασία πλάι στη φιλοσοφία, την ποίηση, τις επιστήμες και τις άλλες τέχνες.

Ρήγας Καππάτος

ΕΓΚΩΜΙΟΝ

“TOY ΤΡΙΣΜΑΚΑΡΙΣΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΑΚΧΟΥ”*

“Τα πάντα εν σoφία εποίησεν”

ο βιβλικός Θεός ή άγιος Ίακχος.

Έτσι μας νουθετούν οι θεολόγοι.

Κι εμείς, που δεν κατανοούμε τα μυστήρια,

αφού μόνο ό,τι βρίσκεται στο φως είναι ξεκάθαρο,

ρωτάμε: και τον καρκίνο; και την φθίση;

και τη λέπρα, την πείνα, τη χολλέρα;

και το σκυλί που γέρασε και πια δεν περπατάει;

και τη χήρα με τα ορφανά που δεν έχει φαΐ να τα ταΐσει

ούτε λεφτά να πάρει ρούχα να τα ντύσει;

και το γάτο μου, τον Ήφαιστο,

που πέθανε από ολική ανεπάρκεια των νεφρών;

και τον κυκλώνα που βούλιαξε το πλοίο κι έπνιξε το πλήρωμα;

και την καταστροφή και τις σφαγές στο Ιράκ;

και την οργή του δολοφόνου-αυτόχειρα;

και τον κουτσό στο χωριό μου που σερνόταν με δυο ραβδιά;

και την άννοια με τ’ ανελέητα γηρατειά των γεροντοκομείων;

Όλα αυτά και μύρια άλλα κακά

κουτσά, στρεβλά και τραγικά κι ανάποδα

όλα, μα όλα είναι σοφά φτιαγμένα;

Ω άγρια παραφροσύνη με λοφίο,

χαίρε, ω παντοδύναμη εσύ!

Ιούλιος 2008

*Ο στίχος είναι του Άγγελου Σικελιανού